Theorie leervormen

Nederlandse schoolleiders werken op talloze manieren aan hun professionele ontwikkeling. Van simpelweg samenwerken met collega’s aan vernieuwing in de school tot het meedoen aan een leernetwerk, op studiereis gaan, een congres bezoeken of het volgen van een masteropleiding leidinggeven in het onderwijs. De grote variatie aan leervormen kunnen we onderscheiden in grofweg drie manieren; formeer leren, non-formeel leren en informeel leren.

Formeel leren vindt doelgericht en georganiseerd plaats. Het gaat om wettelijk gereglementeerde opleidingen met afgesproken inhouden en kwaliteitseisen.

Non - formeel leren is ook doelgericht en georganiseerd, maar het valt buiten de reguliere, erkende opleidingen en sluit niet per definitie af met een bewijs van bekwaamheid of erkend diploma met een civiel effect. Voorbeelden zijn congressen, lezingen, studiereizen en coaching.

Informeel leren is doorgaans niet doelgericht en niet georganiseerd. Het kan overal plaatsvinden. Wanneer collega’s samen werken aan een lastig vraagstuk in de school, bijvoorbeeld. Maar ook in het maatschappelijk verkeer of tijdens een avond met vrienden.

Deze drie zijn geen afgebakende gebieden, het is beter te kijken naar de rijkdom binnen leervormen dan naar labels. Die rijkdom zit vooral in het gegeven dat veel leervormen (non-)formele en informele aspecten combineren. Een masteropleiding (non - formeel) bevat vrijwel altijd ook elementen van intervisie (informeel). Uit onderzoek blijkt dat non - formele trajecten effectiever worden naarmate ze meer informele elementen bevatten. In plaats van als elkaar uitsluitende categorieën, is het handiger om informeel en (non-)formeel leren te zien als de hoekpunten van een spectrum (zie ondersttaand figuur). De plaats van een leervorm op het spectrum geeft aan hoe binnen die leervorm de informele en (non-)formele elementen zich tot elkaar verhouden.

Vormen van leren

Voorbeelden van leervormen zijn de masterclass, intervisie, een leernerwerk of een cursus. Ga naar leervormen voor een overzicht van deze verschillende soorten leervormen.

Weet u al wat u zoekt en wilt u direct zien wat het aanbod van de VO-academie is op het gebied van cursussen e.d. Kijk dan in het menu bij 'Schoolleiders' en 'Bestuurders' . Weet u nog niet wat u zoekt en/of wilt u uw leervraag formuleren? Dat kan ook op diezelfde pagina's, kijk dan onder 'Hulpmiddelen'.

 

Katern al doende leren

In het licht van de verdere professionalisering van het schoolleiderschap is op verzoek van de VO-academie onderzoek gedaan onder rectoren, directeuren en teamleiders naar de verschillende vormen van leren. Ook leidinggevenden in verwante beroepsgroepen zijn ondervraagd. Welke leervormen hebben hun voorkeur? Wat werkt, voor welke leervragen en onder welke voorwaarden?

De uitkomsten van het onderzoek en de heldere antwoorden uit het veld zijn gebundeld in het Katern al doende leren. Dit katern kun je hier rechts downloaden via de downloadlink.